Dit is #3 van de relatielessen Asperger-NTer. Klik hier voor de uitleg waarom ik hier lessen over schrijf en bekijk gelijk de index voor andere lessen.
Overprikkeling voorkomen
Het voorkomen van overprikkeling -op alle mogelijke manieren- is één van de belangrijkste doelen in onze relatie en ons gezin. Met de mate van spanning valt of staat alles wat we willen ondernemen, onze communicatie en het plezier waarmee we het dagelijks leven ervaren.
De eerste jaren van onze relatie waren we er altijd te laat bij. Eerst was er de overprikkeling met alle gevolgen van dien. Na knallende ruzies dachten we werkelijk dat dit kwam door de trigger. Al die tijd dat de emmer vol liep hadden we nog niets in de gaten. Hooguit een bepaalde onverklaarbare spanning. De laatste druppel die de emmer deed overlopen leek het probleem. Maar nu niet meer. Inmiddels hebben we dat denkbeeldige emmertje helder voor ogen. Dag in dag uit merken we alle druppels die erin terecht komen. We weten dat de emmer geleegd moet worden voor hij overstroomt en dus maken we daar ruimte voor. Dit is een heel bewust proces, zowel bij B als bij E. We zijn er samen heel open in en bij ons thuis is het heel normaal om te bespreken hoe vol je emmertje zit. We weten ook allemaal dat van sommige activiteiten de emmertjes van B en E wat sneller vol raken, zonder dat daar overigens een waarde oordeel aan vast hangt.
Welke prikkels zijn er?
Natuurlijk zijn er verschillende manieren om overprikkeld te raken en is dit ook voor iedereen verschillend. Bij ons thuis herken ik de volgende dingen:
1) Sensorisch prikkels - zien, horen, ruiken, voelen, proeven etc)
2) Relationele prikkels - contacten onderhouden, gebrek aan of problematische contacten
3) Gebrek aan planning - niet weten wat (hoe, waar, wanneer) gaat gebeuren, onvoldoende pauzes
4) Prioriteiten - welke verplichtingen zijn verplicht en welke verantwoordelijkheden zijn belangrijk
5) Gebrek aan uitdaging - verveling is funest, jezelf nuttig maken geeft een boost
Deze dingen bedoel ik allemaal in de breedste zin van het woord. En misschien vergeet ik dan nog wel belangrijke 'boosdoeners' om die emmer vol te laten lopen. Voor bovenstaande punten kan ik in ieder geval zeggen dat er bij ons enorm veel veranderd is in een paar jaar tijd. Natuurlijk kun je niet alles in het leven naar je hand zetten, ook daar zijn wij ons bewust van en hebben we mee te maken. Door de focus te leggen op de dingen die je wel kunt veranderen haal je toch eruit wat erin zit.
Hoe verminder of voorkom je deze prikkels?
Ik ga in deze blog niet inhoudelijk in op alle onderwerpen hierboven, daar zal ik later aparte blogs voor schrijven. Wat ik al wel kan vertellen is de route die we samen gingen om te komen tot een prikkel armer leven.
Erkennen
Omdat we ons er helemaal niet van bewust waren hoe rommelig ons leven eruit zag moesten we dat eerst ontdekken. We lazen er beiden veel over en bespraken (op de momenten dat we daar beiden open voor stonden) dit ook met elkaar. Doordat ik leerde luisteren naar B ontdekte ik dat hij heel goed kon aangeven wat hem stress gaf.
Oplossingen bedenken
Nu we wisten wat het probleem was (en dit ging ook over hele kleine onderwerpen die voor mij anders nauwelijks de moeite van het bespreken waard waren geweest), konden we ook gaan nadenken over een oplossing. Nu is de realiteit bij ons zo, dat een oplossing die door B bedacht is werkt en een oplossing die door mij bedacht is doorgaans niet :). In plaats van al mijn ideeën naar zijn hoofd te slingeren moedig ik B dus aan om zelf een idee aan te dragen. Soms lukt dit gelijk en anders help ik hem door de mogelijke opties voor hem op te noemen of op papier uit te schrijven. Dan, afhankelijk van het probleem waar we het over hebben, maken we een keuze. Dit is dus een keuze waar we allebei achter staan.
Volhouden
Het begin van deze manier van oplossingsgericht leven was aardig frustrerend. We zagen al wel waarin we allemaal tekort schoten maar nog niet de positieve uitwerking van al onze inspanningen. Het was een tussenfase waarin we soms teveel gefocust waren op wat er mis ging in plaats van alles wat we bereikten. Gelukkig was daar een ambulant begeleider die ons inhoudelijk weinig hoefde aan te dragen maar ons elke keer liet zien wat we allemaal goed voor elkaar hadden. De kunst is om juist als je twijfelt vast te blijven houden aan de afspraken die er zijn en de regels die je samen bedacht hebt. En ook, als het even anders loopt -je hebt nu eenmaal feestdagen en vakanties die de boel overhoop gooien- gewoon de draad weer oppakken en doorgaan.
Wat is het voordeel als je overprikkeling kunt voorkomen?
Het eeste wat opvalt is natuurlijk dat de buien waarmee de overprikkeling zichtbaar wordt wegblijven. Sommige mensen hebben bij overprikkeling huil- of driftbuien, maar anderen trekken zich terug of worden depressief (of een combinatie hiervan).
Maar er zijn veel meer voordelen. Het hoofd wordt namelijk leger waardoor er weer plek is voor iets anders. De concentratie verbeterd, prikkels komen ineens minder hard binnen, plezier dringt beter door en door dit alles wordt de communicatie met anderen ook minder belemmert.
Natuurlijk hangt het allemaal met elkaar samen en zoals je bij overprikkeling in een spiraal naar beneden gaat kan dezelfde spiraal ook stijgen als er eindelijk rust in het hoofd komt. En als je dan ruimte hebt om te doen wat je leuk vindt en waar je goed in bent dan zou het als bonus zomaar kunnen helpen bij een positief zelfbeeld.
Voor de partner is dit evengoed de moeite waard om te investeren. De tijd energie die wij de afgelopen jaren hebben geinvesteerd in ons gezinsleven om de boel op de rit te krijgen die ontvangen we nu ruimschoots terug doordat we echt kunnen communiceren, samen kunnen genieten, niet meer op eieren hoeven lopen en ons allebei gewaardeerd voelen.
Als voorbeeld wil ik je nog verwijzen naar deze blog. Het is een stukje dat B schreef in augustus 2014 over hoe hij nu omgaat met plannen en hoe hij daarbij zijn grenzen kan bewaken.
08 januari 2015
07 januari 2015
Terugblik op een mooie decembermaand (1, sinterklaas)
Allereerst de beste wensen voor het nieuwe jaar! Een jaar vol nieuwe kansen en mogelijkheden. Een jaar om te ontdekken wat het doel is van je leven en om stappen te maken daar dichter bij te komen. Ik kijk er al naar uit :)
Toch ging het goed. Ik kan wel zeggen dat dit sinds 2004 (toen we verkering kregen) de eerste keer is dat we er echt van konden genieten. Hoe hebben we het aangepakt?
Sinterklaas
De meiden waren al op de hoogte dat de Sint niet bestaat (lees hier en hier). S heeft twee keer een intocht gezien op zaterdagen, maar die dagen was E naar de zorgboerderij. Natuurlijk kwam de goedheiligman wel op school, maar de kinderen waren hier zo goed op voorbereid dat dit nauwelijks extra spanning bracht. Thuis hebben we -op wat pietenpoppetjes op een vensterbank na- geen sintversiering aangebracht en hun pietenmuts en jutezakje bewaarden ze op hun kamer (of droegen ze naar school).
De meiden mochten van ons op vrijdag hun schoen zetten. We spraken af dat ze die schoen voor het avondeten bij de kachel mochten zetten en dat er dan na het eten wat in zou zitten. Met 4 en 6 jaar was dat natuurlijk een leuke uitdaging om op te letten wanneer papa of mama naar de kachel liep. Ze hadden ons door, maar dat gaf niet. We waren er heel open in en behalve enthousiasme gaf het geen extra spanning. Niet wakker liggen savonds of stuiteren smorgens en toch konden ze op school vertellen wat ze in hun schoen hadden gekregen. Voor ons een perfecte oplossing.
Voor pakjes avond moesten we samen echt even nadenken over een oplossing. Hoewel we vorig jaar ook al probeerden er een soort planning voor te maken verliep het toch stroef en gespannen. Toen we het onderwerp dit jaar vooraf bespraken merkte ik dat het bespreken op zich al ingewikkeld was. Het fenomeen pakjesavond (net als de rest van de hele sinttraditie) heeft behalve plezier, genieten en een bepaald gevoel van sentiment weinig nut. En als dat gevoel ontbreek (B deelt dit gevoel of deze herinneringen niet) dan is het heel moeilijk om het uit te leggen of over te brengen.
Nou is het helemaal niet zo dat B het niet wilde vieren, maar hoe vier je dat dan? Wie, wat waar, wanneer en vooral waarom doe je het op die manier? Het was ons wel duidelijk dat de 'traditionele manier' voor ons niet werkt. Kinderen in spanning laten, onverwacht op de deur bonken. Veel te veel stress. Uiteindelijk hebben wij het zo gedaan.
De meiden waren al op de hoogte dat de Sint niet bestaat (lees hier en hier). S heeft twee keer een intocht gezien op zaterdagen, maar die dagen was E naar de zorgboerderij. Natuurlijk kwam de goedheiligman wel op school, maar de kinderen waren hier zo goed op voorbereid dat dit nauwelijks extra spanning bracht. Thuis hebben we -op wat pietenpoppetjes op een vensterbank na- geen sintversiering aangebracht en hun pietenmuts en jutezakje bewaarden ze op hun kamer (of droegen ze naar school).
De meiden mochten van ons op vrijdag hun schoen zetten. We spraken af dat ze die schoen voor het avondeten bij de kachel mochten zetten en dat er dan na het eten wat in zou zitten. Met 4 en 6 jaar was dat natuurlijk een leuke uitdaging om op te letten wanneer papa of mama naar de kachel liep. Ze hadden ons door, maar dat gaf niet. We waren er heel open in en behalve enthousiasme gaf het geen extra spanning. Niet wakker liggen savonds of stuiteren smorgens en toch konden ze op school vertellen wat ze in hun schoen hadden gekregen. Voor ons een perfecte oplossing.
Voor pakjes avond moesten we samen echt even nadenken over een oplossing. Hoewel we vorig jaar ook al probeerden er een soort planning voor te maken verliep het toch stroef en gespannen. Toen we het onderwerp dit jaar vooraf bespraken merkte ik dat het bespreken op zich al ingewikkeld was. Het fenomeen pakjesavond (net als de rest van de hele sinttraditie) heeft behalve plezier, genieten en een bepaald gevoel van sentiment weinig nut. En als dat gevoel ontbreek (B deelt dit gevoel of deze herinneringen niet) dan is het heel moeilijk om het uit te leggen of over te brengen.
Nou is het helemaal niet zo dat B het niet wilde vieren, maar hoe vier je dat dan? Wie, wat waar, wanneer en vooral waarom doe je het op die manier? Het was ons wel duidelijk dat de 'traditionele manier' voor ons niet werkt. Kinderen in spanning laten, onverwacht op de deur bonken. Veel te veel stress. Uiteindelijk hebben wij het zo gedaan.
Ik heb de kadootjes gekocht (scheelde B onnodige drukte) en we hebben afgesproken alleen pakjes voor de meiden te kopen (oke dan, voor ons allebei een hele lekkere reep chocola). Bij het uitkiezen van de kadootjes heb ik vooral gekozen voor dingen:
1 die ze leuk vinden (logisch)
2 die opgaan (glitterpennen, lijm, klei etc,komt altijd van pas)
3 die al een plek hebben (het huis staat al bomvol, ik wilde het de volgende dag, hup, kunnen opruimen)
4 die nut hebben (roze joggingbroek, leuke maillot)
Vooral een blok gekleurde memovelletjes viel goed in de smaak en sinds 5 december ontvangen we dan ook dagelijks 86 werkjes en tekeningen per persoon.
's Middags vroeg ik E of ze wilde helpen met inpakken van de kadootjes, maar dat ging haar te ver. Een beetje spannend vond ze wel leuk. We spraken samen met de meiden af hoe we het zouden aanpakken. Na de lunch hadden ze eerst kamertijd (dat hebben ze thuis altijd tot 15.00 uur). Daarna gingen we samen aan tafel wat drinken met een stukje banketstaaf. E wilde me dan wel helpen om de kadootjes voor de deur te zetten en aan te kloppen als we binnenzaten. S mocht dan de deur openmaken en de pakjes naar binnen tillen. Zo gezegd, zo gedaan.
Binnen verdeelde B de pakjes aan de meiden. Het uitpakken was natuurlijk zo gepiept.
Binnen verdeelde B de pakjes aan de meiden. Het uitpakken was natuurlijk zo gepiept.
We hadden nog tijd over voor het eten (we eten altijd 17.30 uur) dus kon B nog even sporten/ naar de sauna om bij te komen terwijl de meisjes alvast met hun nieuwe speelgoed konden spelen. Als afsluiting van onze pakjesmiddag aten we gezellig van de bakplaat en daarna konden de kids gewone tijd naar bed.
Wat mij betreft doen we het volgend jaar net zo. Ons ritme verschilde bijna niet van andere dagen. We aten en dronken op normale tijden. Er was genoeg rust tussendoor en iedereen was tevreden.
Wat mij betreft doen we het volgend jaar net zo. Ons ritme verschilde bijna niet van andere dagen. We aten en dronken op normale tijden. Er was genoeg rust tussendoor en iedereen was tevreden.
Dit was nog maar het eerste feestje van de maand, op de andere feestjes kom ik later terug!
02 december 2014
Ben je al gekieteld vandaag?
Het is zo'n spelletje van B en de meiden. Hij vind het leuk om ze te kietelen. Maar dat doet hij niet zomaar, hij bouwt de spanning van tevoren op en vraagt 'ben je al gekieteld vandaag?' De meisjes weten het precies. Als ze met 'nee' antwoorden dan komt papa ze kietelen tot ze over de grond liggen te kronkelen en 'stop' beginnen te gillen. Stop is het codewoord. Voor dat rollen heeft B maar vijf tellen nodig trouwens. Maar is het antwoord 'ja', dan vraagt papa 'door wie?' en moeten ze hun verhaaltje klaar hebben.
Dit spelletje begon al een tijd geleden en heeft zich langzaam aan ontwikkeld. Eerst gingen ze proberen er onderuit te komen door te zeggen dat ze al gekieteld waren. De verzinsels die ze daarna vertelden waren zo doorzichtig dat ze er niet mee weg kwamen en alsnog gekieteld werden. Toen verzon E een nieuwe oplossing. B stelde zijn vraag en E rende op mij af 'mam, kietel me!' en natuurlijk nam S dat al snel over. Ik kietel als een watje en help mijn meisjes graag.
De kietelvraag werd zo'n gewoonte dat E er al 's morgens aan dacht voor we naar beneden gingen. Bij het aankleden vroeg ze mij of haar zusje ineens 'kietel me even' en zo zorgden we er met elkaar voor dat we allemaal gekieteld waren. Een prima oplossing.
Toen. Gisteravond. We zaten aan tafel en B stelde de bekende vraag. 'Ben je al gekieteld vandaag?' Vol overtuiging konden de meisjes bevestigend antwoorden. Blij dat de dreiging aan hen voorbij ging. Maar toen stelde B een nieuwe vraag. 'Heeft er vandaag al iemand een koude hand tegen je aan gehouden?' Hun ogen werden groot en het tafereel dat volgde kun je je voorstellen.
Vanmorgen stond ik in de badkamer. De meisjes hadden zich al aangekleed en stonden samen met hun nieuwe poppen te spelen. Beneden hoorden we wat geluiden van B en als een reflex vroeg E 'mam, wil je me kietelen?' Ik kriebelde haar kort in haar zij en de meisjes hielpen elkaar. Toen, 'wil je ook een koude hand tegen me aanhouden?' S en E begonnen met een koude hand elkaar en mij aan te raken. Even was het stil. Het was alsof er ineens een lampje bij E aanging en ze vervolgde 'wil je me ook even prikken?' en vlak daarna '.. en aan mijn oor trekken?' Druk waren ze samen in de weer en met plezier deden ze alles waarvan ze hoopten dat B het dan niet meer zou doen. Tot slot zei S 'we zijn nog één ding vergeten... onze poppen!' En dus begonnen ze het hele ritueel met hun pop te herhalen.
Even later waren we beneden. De meiden aan tafel met hun ontbijt, ik achter het aanrecht om de tassen in orde te maken. B loopt de kamer in en gaat naar de meiden. 'Heeft iemand jullie al geprikt vandaag?' In koor roepen ze 'ja!'. Verbaasd kijkt hij me aan. Het is echt waar blik ik terug. 'Dat hebben we boven al gedaan' zegt E triomfantelijk. 'Oh, en heeft iemand je al aangeraakt met een koude hand?' Weer kunnen de meiden lachend een 'ja' laten horen. Ik zie de verbazing bij B groeien. Hij denkt even na en komt dan met iets waarvan hij zeker niet verwacht dat ze het al gedaan hebben. 'Heeft er vandaag al iemand aan je oor getrokken?' E en S stralen inmiddels van trots. 'Ja!' Ik lach met ze mee. Nog eenmaal kijkt B me aan om te checken of het echt waar is. Ik knik. Beduusd geeft hij het op. De meisjes weten al precies wat ze van hun vader kunnen verwachten.
Dit spelletje begon al een tijd geleden en heeft zich langzaam aan ontwikkeld. Eerst gingen ze proberen er onderuit te komen door te zeggen dat ze al gekieteld waren. De verzinsels die ze daarna vertelden waren zo doorzichtig dat ze er niet mee weg kwamen en alsnog gekieteld werden. Toen verzon E een nieuwe oplossing. B stelde zijn vraag en E rende op mij af 'mam, kietel me!' en natuurlijk nam S dat al snel over. Ik kietel als een watje en help mijn meisjes graag.De kietelvraag werd zo'n gewoonte dat E er al 's morgens aan dacht voor we naar beneden gingen. Bij het aankleden vroeg ze mij of haar zusje ineens 'kietel me even' en zo zorgden we er met elkaar voor dat we allemaal gekieteld waren. Een prima oplossing.
Toen. Gisteravond. We zaten aan tafel en B stelde de bekende vraag. 'Ben je al gekieteld vandaag?' Vol overtuiging konden de meisjes bevestigend antwoorden. Blij dat de dreiging aan hen voorbij ging. Maar toen stelde B een nieuwe vraag. 'Heeft er vandaag al iemand een koude hand tegen je aan gehouden?' Hun ogen werden groot en het tafereel dat volgde kun je je voorstellen.
Vanmorgen stond ik in de badkamer. De meisjes hadden zich al aangekleed en stonden samen met hun nieuwe poppen te spelen. Beneden hoorden we wat geluiden van B en als een reflex vroeg E 'mam, wil je me kietelen?' Ik kriebelde haar kort in haar zij en de meisjes hielpen elkaar. Toen, 'wil je ook een koude hand tegen me aanhouden?' S en E begonnen met een koude hand elkaar en mij aan te raken. Even was het stil. Het was alsof er ineens een lampje bij E aanging en ze vervolgde 'wil je me ook even prikken?' en vlak daarna '.. en aan mijn oor trekken?' Druk waren ze samen in de weer en met plezier deden ze alles waarvan ze hoopten dat B het dan niet meer zou doen. Tot slot zei S 'we zijn nog één ding vergeten... onze poppen!' En dus begonnen ze het hele ritueel met hun pop te herhalen.
Even later waren we beneden. De meiden aan tafel met hun ontbijt, ik achter het aanrecht om de tassen in orde te maken. B loopt de kamer in en gaat naar de meiden. 'Heeft iemand jullie al geprikt vandaag?' In koor roepen ze 'ja!'. Verbaasd kijkt hij me aan. Het is echt waar blik ik terug. 'Dat hebben we boven al gedaan' zegt E triomfantelijk. 'Oh, en heeft iemand je al aangeraakt met een koude hand?' Weer kunnen de meiden lachend een 'ja' laten horen. Ik zie de verbazing bij B groeien. Hij denkt even na en komt dan met iets waarvan hij zeker niet verwacht dat ze het al gedaan hebben. 'Heeft er vandaag al iemand aan je oor getrokken?' E en S stralen inmiddels van trots. 'Ja!' Ik lach met ze mee. Nog eenmaal kijkt B me aan om te checken of het echt waar is. Ik knik. Beduusd geeft hij het op. De meisjes weten al precies wat ze van hun vader kunnen verwachten.
26 november 2014
Check!
Ze slaapt op zolder. Terwijl ze haar kleren uittrok liep ik naar het hoekje waar de lamp staat om met mijn voet het knopje in te drukken. Half uitgerekt om de knop te kunnen bereiken viel mijn oog op haar bureautje. E heeft een echt schooltafeltje met een schoolstoeltje. Toen ik zo'n zes jaar geleden op mijn werk was op een basisschool in Rotterdam had ik het geluk dat ze die dag hun meubels vervingen. De oude meubeltjes waren uitgedeeld in de wijk waar veel kinderen anders helemaal geen tafel op hun kamer zouden hebben. Er waren nog wat meubeltjes over en dus mochten we ook een setje mee als we wilden. Mijn collega was enthousiast. E was nog een baby, maar ik vond het zo leuk dat we die middag met twee setjes terug naar Utrecht reden.
Nu is ze zes. De tafel en stoel passen haar perfect en de laatjes zijn zijn gevuld met allerlei boekjes en meidenfrutseltjes. Mijn oog valt op het briefje dat ze heeft gemaakt.
'Heb je een agenda gemaakt?' vraag ik. 'Nee, een check.' Ik heb geen idee wat ze bedoeld. 'Een check?' 'Ja, een check of ik dit doe.' Ik draai me om om te kijken wat ze bedoeld. Met opgeblazen wangen kijkt ze terug. Ze ziet mijn schaapachtige blik en rolt even met haar ogen. Dan volgt er toch een uitleg.
'Elke dag als ik dit doe -ze blaast haar wangen op- komt er een kruis. En elke dag als ik het niet doe dan komt er een check!' 'Maar,' zegt ze zichtbaar blij dat ze hiermee weer een einde aan het onderwerp kan maken 'ik ben er alweer mee gestopt hoor.'
#2 Je hebt altijd een keuze | Individueel
Dit is #2 van de relatielessen Asperger-NTer. Klik hier voor de uitleg waarom ik hier lessen over schrijf en bekijk gelijk de index voor andere lessen.
Je hebt altijd een keuze | Individueel
Ik ben van mening dat je in het leven altijd een keuze hebt. Toch was er een tijd dat B en ik in onze relatie allebei het gevoel hadden dat we met onze rug tegen de muur stonden en dat ons uitzicht aardig hopeloos was. Iets wat ik vaak teruglees van zowel mensen met autisme als van partners. Daarbij lijken veel het gevoel te hebben dat ze zelf geen grip hebben of invloed kunnen uitoefenen op de situatie waar ze het slachtoffer van zijn geworden.
Inmiddels kunnen B en ik samen en individueel bewust keuzes maken en ziet ons leven eruit zoals we het zelf en samen het liefst zien. In deze blog bespreek ik het maken van individuele keuzes.
Je bent geen slachtoffer
Misschien herken je het gevoel dat je geen grip krijgt op je relatie en op het leven dat je met je partner leeft. Dan kun je jezelf -of je het toe wilt geven of niet- een slachtoffer voelen. Ik schreef er vorig jaar in dit bericht ook al over. Je hebt je idealen of een toekomstdroom, maar iets of iemand staat je in de weg om die droom waar te maken. Je merkt dat je er geen grip op kunt krijgen hoe hard je ook je best doet en ondertussen drijft de realiteit steeds verder van je droom vandaan. Hoe meer je idealen door je vingers glippen hoe meer je de schuld daarvan toeschuift aan de persoon of omstandigheden die er tussen kwamen, bijvoorbeeld je partner of zijn/ haar tekortkomingen.
Neem verantwoordelijkheid voor de keuzes die je maakt
Als je weer grip wilt krijgen op je leven is het belangrijk dat je je niet krampachtig vast blijft klampen aan je oude idealen. Misschien waren je toekomstdromen mooi, maar je leeft niet in een droom, je leeft hier en nu. Maak dus een keuze uit de opties die er wel zijn en maak er het beste van. Hoe doe je dat?
1) Bedenk een situatie/probleem waar je voor je gevoel geen grip op hebt en waar je iets aan wilt veranderen. Maak het voor jezelf zo klein en specifiek mogelijk, dan heb je straks ook een concrete keuze waar je iets mee kunt.
- Wat is het probleem?
- Is dit een probleem op zichzelf of een gevolg van iets anders?
2) Laat het ideaalplaatje van hoe je het zou willen zien even los en bedenk welke opties er over zijn. Misschien kun je iets bedenken om het (terugkerende) probleem volgende keer te voorkomen, of misschien kun je alleen bedenken op welke manieren je met de situatie om zou kunnen gaan.
- Wat zou ik kunnen doen/ laten?
- Wat zou ik kunnen zeggen/ zwijgen?
3) Ga van alle opties die je bedacht hebt na:
- Is het realistisch?
- Wat zijn de gevolgen voor mezelf?
- Wat zijn de gevolgen voor anderen?
- Wat zijn de gevolgen voor het probleem?
4) Nu kun je alle onrealistische opties wegstrepen en uit de rest een keuze maken. Weeg de voor- en nadelen tegen elkaar af en besluit welke optie het best, of in de moeilijke gevallen het minst erg is. Omdat alle opties hebt overwogen kun je nu ook verantwoordelijkheid nemen voor de keuze die je uiteindelijk maakt.
Maak er een gewoonte van
Het bewust omgaan met de keuzes die je hebt is een gewoonte die je jezelf kunt aanleren. Wanneer ik moeite heb om het overzicht te zien dan neem ik de tijd om het met pen en papier uit te werken, maar doordat ik mijn keuzes vaak afweeg komt er inmiddels al automatisch een proces op gang als een situatie zich voordoet en weeg ik hetzelfde af in gedachten. Een extra voordeel als je deze 'zakelijke' manier van denken eigen maakt binnen een ASS-NT relatie, is dat je niet zo snel bij je emoties uitkomt, wat erg kan helpen op het moment dat je samen een probleem bespreekt. Als je het lastig vindt om de mogelijke opties te bedenken vraag dan iemand om even mee te denken. Wie weet zie je zelf nog mogelijkheden over het hoofd!
Een volgende keer zal ik inhoudelijk ingaan op keuzes die wij gemaakt hebben en die ons hebben geholpen. Ook zal ik het onderwerp samen keuzes maken nog aan bod laten komen. Succes als je hier ook mee aan de slag gaat!
Je hebt altijd een keuze | Individueel
Ik ben van mening dat je in het leven altijd een keuze hebt. Toch was er een tijd dat B en ik in onze relatie allebei het gevoel hadden dat we met onze rug tegen de muur stonden en dat ons uitzicht aardig hopeloos was. Iets wat ik vaak teruglees van zowel mensen met autisme als van partners. Daarbij lijken veel het gevoel te hebben dat ze zelf geen grip hebben of invloed kunnen uitoefenen op de situatie waar ze het slachtoffer van zijn geworden.
Inmiddels kunnen B en ik samen en individueel bewust keuzes maken en ziet ons leven eruit zoals we het zelf en samen het liefst zien. In deze blog bespreek ik het maken van individuele keuzes.
Je bent geen slachtoffer
Misschien herken je het gevoel dat je geen grip krijgt op je relatie en op het leven dat je met je partner leeft. Dan kun je jezelf -of je het toe wilt geven of niet- een slachtoffer voelen. Ik schreef er vorig jaar in dit bericht ook al over. Je hebt je idealen of een toekomstdroom, maar iets of iemand staat je in de weg om die droom waar te maken. Je merkt dat je er geen grip op kunt krijgen hoe hard je ook je best doet en ondertussen drijft de realiteit steeds verder van je droom vandaan. Hoe meer je idealen door je vingers glippen hoe meer je de schuld daarvan toeschuift aan de persoon of omstandigheden die er tussen kwamen, bijvoorbeeld je partner of zijn/ haar tekortkomingen.
Neem verantwoordelijkheid voor de keuzes die je maakt
Als je weer grip wilt krijgen op je leven is het belangrijk dat je je niet krampachtig vast blijft klampen aan je oude idealen. Misschien waren je toekomstdromen mooi, maar je leeft niet in een droom, je leeft hier en nu. Maak dus een keuze uit de opties die er wel zijn en maak er het beste van. Hoe doe je dat?
1) Bedenk een situatie/probleem waar je voor je gevoel geen grip op hebt en waar je iets aan wilt veranderen. Maak het voor jezelf zo klein en specifiek mogelijk, dan heb je straks ook een concrete keuze waar je iets mee kunt.
- Wat is het probleem?
- Is dit een probleem op zichzelf of een gevolg van iets anders?
2) Laat het ideaalplaatje van hoe je het zou willen zien even los en bedenk welke opties er over zijn. Misschien kun je iets bedenken om het (terugkerende) probleem volgende keer te voorkomen, of misschien kun je alleen bedenken op welke manieren je met de situatie om zou kunnen gaan.
- Wat zou ik kunnen doen/ laten?
- Wat zou ik kunnen zeggen/ zwijgen?
3) Ga van alle opties die je bedacht hebt na:
- Is het realistisch?
- Wat zijn de gevolgen voor mezelf?
- Wat zijn de gevolgen voor anderen?
- Wat zijn de gevolgen voor het probleem?
4) Nu kun je alle onrealistische opties wegstrepen en uit de rest een keuze maken. Weeg de voor- en nadelen tegen elkaar af en besluit welke optie het best, of in de moeilijke gevallen het minst erg is. Omdat alle opties hebt overwogen kun je nu ook verantwoordelijkheid nemen voor de keuze die je uiteindelijk maakt.
Maak er een gewoonte van
Het bewust omgaan met de keuzes die je hebt is een gewoonte die je jezelf kunt aanleren. Wanneer ik moeite heb om het overzicht te zien dan neem ik de tijd om het met pen en papier uit te werken, maar doordat ik mijn keuzes vaak afweeg komt er inmiddels al automatisch een proces op gang als een situatie zich voordoet en weeg ik hetzelfde af in gedachten. Een extra voordeel als je deze 'zakelijke' manier van denken eigen maakt binnen een ASS-NT relatie, is dat je niet zo snel bij je emoties uitkomt, wat erg kan helpen op het moment dat je samen een probleem bespreekt. Als je het lastig vindt om de mogelijke opties te bedenken vraag dan iemand om even mee te denken. Wie weet zie je zelf nog mogelijkheden over het hoofd!
Een volgende keer zal ik inhoudelijk ingaan op keuzes die wij gemaakt hebben en die ons hebben geholpen. Ook zal ik het onderwerp samen keuzes maken nog aan bod laten komen. Succes als je hier ook mee aan de slag gaat!
18 november 2014
#Index Relatielessen Asperger-NTer
B en ik zijn heel blij met elkaar. Dat maakt onze relatie niet mooier, beter, leuker of makkelijker dan andere relaties, maar we weten wel dat we beter worden van elkaar. In onze relatie maken we op onze manier ruimte voor Asperger (B) én voor Neuro-Typisch (ik). Daarvoor moeten we beide dingen inleveren, maar daar halen we ook allebei heel veel uit. Zonder elkaar zouden we vandaag niet de personen zijn die we zijn geworden. Is het altijd leuk en makkelijk? Nee, natuurlijk niet. Is het moeilijk en zwaar? Soms, maar hoe meer lessen we leren, hoe sneller we problemen kunnen aanpakken en oplossen.
De afgelopen jaren hebben we heel veel tijd en energie in onze relatie geïnvesteerd. Vooral de laatste twee jaar dat B zonder werk zat en we dus als gezin op veel momenten in en om het huis samen waren. In het begin hadden we vooral het gevoel dat we elke keer zelf het wiel moesten uitvinden. Na verloop van tijd leerden we goed communiceren en konden we doelgericht op zoek naar oplossingen bij problemen. Op dit punt hebben we een mooi fundament om op verder te bouwen en merken we steeds vaker dat er mensen op ons pad komen die tegen dingen aanlopen waar wij samen al uit zijn. Door iets van onszelf te delen zien we dat anderen er ook mee verder kunnen. Om die reden wil ik proberen op deze blog zo nu en dan een les te delen die ons geholpen heeft om te komen waar we nu zijn.
Hieronder zie je de index van lessen die ik al gedeeld heb:
#1 Luisteren NTer
#2 Je hebt altijd een keuze | Individueel
#3 Overprikkeling voorkomen
#4 Duidelijkheid door picto's
NB Niemand met Asperger is hetzelfde en dat geldt ook voor de NTers. Wat ik beschrijf is gebaseerd op onze ervaring, het is niet mijn bedoeling om te generaliseren of iedereen over één kam te scheren. Bedenk voor jezelf of je jezelf herkent en of je hier iets mee kunt.
De afgelopen jaren hebben we heel veel tijd en energie in onze relatie geïnvesteerd. Vooral de laatste twee jaar dat B zonder werk zat en we dus als gezin op veel momenten in en om het huis samen waren. In het begin hadden we vooral het gevoel dat we elke keer zelf het wiel moesten uitvinden. Na verloop van tijd leerden we goed communiceren en konden we doelgericht op zoek naar oplossingen bij problemen. Op dit punt hebben we een mooi fundament om op verder te bouwen en merken we steeds vaker dat er mensen op ons pad komen die tegen dingen aanlopen waar wij samen al uit zijn. Door iets van onszelf te delen zien we dat anderen er ook mee verder kunnen. Om die reden wil ik proberen op deze blog zo nu en dan een les te delen die ons geholpen heeft om te komen waar we nu zijn.
Hieronder zie je de index van lessen die ik al gedeeld heb:
#1 Luisteren NTer
#2 Je hebt altijd een keuze | Individueel
#3 Overprikkeling voorkomen
#4 Duidelijkheid door picto's
NB Niemand met Asperger is hetzelfde en dat geldt ook voor de NTers. Wat ik beschrijf is gebaseerd op onze ervaring, het is niet mijn bedoeling om te generaliseren of iedereen over één kam te scheren. Bedenk voor jezelf of je jezelf herkent en of je hier iets mee kunt.
#1 Luisteren NTer
Dit is #1 van de relatielessen Asperger-NTer. Klik hier voor de uitleg waarom ik hier lessen over schrijf en bekijk gelijk de index voor andere lessen.
Luisteren NTer
Voordat B en ik samen oplossingen konden bedenken voor onze problemen moesten we leren communiceren. De meeste problemen binnen een relatie vallen of staan met de communicatie. Je moet namelijk communiceren om elkaar te kunnen begrijpen, om oplossingen te bedenken en om op dezelfde lijn te komen. Waarschijnlijk verlopen veel AS-NT relaties daarom zo problematisch, Aspergers en NTers communiceren verschillend en als je elkaar niet leert verstaan leef je langs elkaar heen en stel je elkaar elke keer teleur.
Omdat de communicatie een enorm groot onderwerp is beperk ik me nu alleen tot het luisteren van de NTer.
Vraag voor de NTer: Hoor je wel eens het verwijt van je partner 'je luistert niet'? Of merk je wel eens dat je partner zich -nadat hij/zij zijn zegje gedaan heeft- zich afsluit terwijl je voor je gevoel nog helemaal niet bent uitgepraat? Mogelijk luister je niet goed.
Begin je in gedachten al tegenargumenten te formuleren tegen mijn stelling hierboven? Bij mij zou het wel zo gaan een paar jaar geleden. Ik luisterde namelijk ook niet goed, al dacht ik van wel. Het duurde vrij lang voor ik het door had, ik sprak B ook tegen als hij me zei dat ik niet luisterde. Ik had zelf namelijk zoveel te zeggen waar hij niet naar luisterde dat ik niet doorhad dat luisteren juist de sleutel was om ook zelf gehoord te worden.
Volgens de boekjes is luisteren meer dan je oren open zetten en wachten wat erin komt. Je stelt vragen om wat je gehoord hebt te checken en om erachter te komen of je het ook goed begrijpt. Ik dacht altijd dat zulke technieken bedoeld waren voor dokters tijdens werktijden, maar nu weet ik wel beter. Naar mijn mening is luisteren en doorvragen een voorwaarde voor vruchtbare communicatie tussen AS en NT.
Drie redenen om zonder onderbrekingen te luisteren naar je AS partner en door te vragen:
1) Mensen met ASS zeggen dingen soms anders dan ze bedoelen en interpreteren de dingen ook anders dan wij bedoelen. Alsof er een onzichtbare lachspiegel in het midden staat die alles wat je zegt en hoort verdraaid. Alleen is het niet om te lachen. Als je niet doorvraagt kun je niet zeker weten of je begrijpt wat je partner eigenlijk bedoeld te zeggen. Ga je dan reageren op wat je hoort, dan drijft het gesprek steeds verder van het onderwerp af en worden er steeds meer bijzaken bijgehaald wat de communicatie niet ten goede komt.
*Het voordeel als je goed luistert: onderwerpen blijken veel minder gecompliceerd te zijn als het beperkt blijft tot wat je partner bedoelde aan te kaarten.
2) Mensen met ASS hebben een bepaalde ruimte in hun hoofd beschikbaar voor informatie. Als er een verhaal klaar staat om verteld te worden, past daar niet iets anders bij. Er moet dus eerst iets uit voor er iets nieuws in past. Je partner zal dus eerst de kans moeten krijgen zijn/haar verhaal te doen. De doorvragen zijn niet alleen nodig voor jezelf om te checken dat je het snapt, maar je partner heeft het nodig om te weten dat je goed luisterd. Doe je dit niet dan kan hij/zij zijn eigen verhaal niet loslaten om ruimte te maken voor jou verhaal. Begin je daarbij toch te praten dan zal hij/zij waarschijnlijk overstromen (woedeaanval of huilbui) of zich gauw terugtrekken in een eigen wereld.
*Het voordeel als je goed luistert: als je partner echt zijn/haar hart gelucht heeft -zonder onderbrekingen- dan blijkt hij/zij in staat om ook naar jou te luisteren.
3) Mensen met ASS hebben een langere verwerkingstijd. De informatie die binnenkomt -alles wat je zegt en doet tijdens het gesprek- moet in hun hoofd tot een logische puzzel gemaakt worden, dat kost tijd. Dus ga je tijdens het verhaal zelf opmerkingen maken, dingen verklaren of je eigen variant van de situatie vertellen dan zal je partner daaruit niet kunnen afleiden dat je zijn/haar verhaal gehoord en begrepen hebt, maar juist van de wijs raken. Waarschijnlijk wil hij/zij zijn eigen verhaal daarna weer herhalen om er zeker van te zijn dat je het echt gehoord hebt.
*Het voordeel als je goed luistert: het gesprek komt veel sneller tot de kern en er blijft energie over om tot een oplossing te komen.
Genoeg redenen om goed te luisteren en door te vragen. Maar waarom is het dan zo moeilijk? Misschien ben je je er helemaal niet bewust van hoe je luistert. Maar het kan ook zijn dat je bepaalde gewoontes moet afleren.
Twee valkuilen bij het luisteren
1) Verdedigend luisteren.
Misschien ben je gewend om jezelf te verdedigen. Dat is niet hetzelfde als tegenspreken, maar dat is wel hoe het voor iemand met ASS klinkt. Je geeft totaal geen gehoor aan het probleem, maar met je verklaring keur je het probleem bijna goed. Zo luisterde ik voorheen:
Voorbeeld:
B: 'Er liggen allemaal vieze dingetjes op de grond.' Ik: 'Ja, dat komt omdat de hond net in de plantenbak heeft gesnuffeld en ik kon het nog niet opruimen omdat ik nog bezig was met de keuken op te ruimen.'
* In dit voorbeeld geef ik niet alleen een verklaring hoe het komt, maar verdedig ik ook alvast waarom ik het niet opgeruimd heb -terwijl dit helemaal niet ter discussie staat- en vaak voegde ik er dan aan toe 'als ik klaar ben met de keuken dan ruim ik het wel op'. Allemaal goed bedoeld, maar vervolgs moest B verplicht door de vieze dingetjes blijven lopen tot ik klaar was met de keuken, omdat er nu ineens een afspraak was dat ik het op zou ruimen.
2) Associatief luisteren.
Je kent ze vast wel. Je komt met een verhaal en je gesprekspartner weet ook iets van dat onderwerp en de volgende ook en uiteindelijk rol je van het ene onderwerp naar het andere en heeft iedereen zijn verhaal gedaan behalve jij. Als je associatief luistert associeer je wat je hoort met iets wat je al weet en begin je daarover te vertellen. Als je NTer bent gaat het waarschijnlijk ongemerkt en vind je het gewoon gezellig, maar ongemerkt belemmer je je partner met ASS om zijn/haar verhaal te doen. Als je partner steeds minder uit zichzelf verteld of gesprekken steeds meer aan zich voorbij laat gaan zou je eens kunnen nadenken of je op bovenstaande wijze luistert.
Bij mij duurde het even voor ik doorhad dat luisteren een belangrijke sleutel was. Natuurlijk heb ik ook mijn valkuilen en moet ik alert blijven. Maar hoe meer je hiermee oefent hoe makkelijker het gaat voor beide partijen. Het lijkt erop dat vooral de NTer hier moeite voor moet doen, maar ik kan je verzekeren dat het uiteindelijk voor de NTer juist veel gemakkelijker zal verlopen. De moeite van het proberen waard. En laat gerust een berichtje achter om te laten weten hoe het is gegaan!
Luisteren NTer
Voordat B en ik samen oplossingen konden bedenken voor onze problemen moesten we leren communiceren. De meeste problemen binnen een relatie vallen of staan met de communicatie. Je moet namelijk communiceren om elkaar te kunnen begrijpen, om oplossingen te bedenken en om op dezelfde lijn te komen. Waarschijnlijk verlopen veel AS-NT relaties daarom zo problematisch, Aspergers en NTers communiceren verschillend en als je elkaar niet leert verstaan leef je langs elkaar heen en stel je elkaar elke keer teleur.
Omdat de communicatie een enorm groot onderwerp is beperk ik me nu alleen tot het luisteren van de NTer.
Vraag voor de NTer: Hoor je wel eens het verwijt van je partner 'je luistert niet'? Of merk je wel eens dat je partner zich -nadat hij/zij zijn zegje gedaan heeft- zich afsluit terwijl je voor je gevoel nog helemaal niet bent uitgepraat? Mogelijk luister je niet goed.
Begin je in gedachten al tegenargumenten te formuleren tegen mijn stelling hierboven? Bij mij zou het wel zo gaan een paar jaar geleden. Ik luisterde namelijk ook niet goed, al dacht ik van wel. Het duurde vrij lang voor ik het door had, ik sprak B ook tegen als hij me zei dat ik niet luisterde. Ik had zelf namelijk zoveel te zeggen waar hij niet naar luisterde dat ik niet doorhad dat luisteren juist de sleutel was om ook zelf gehoord te worden.
Volgens de boekjes is luisteren meer dan je oren open zetten en wachten wat erin komt. Je stelt vragen om wat je gehoord hebt te checken en om erachter te komen of je het ook goed begrijpt. Ik dacht altijd dat zulke technieken bedoeld waren voor dokters tijdens werktijden, maar nu weet ik wel beter. Naar mijn mening is luisteren en doorvragen een voorwaarde voor vruchtbare communicatie tussen AS en NT.
Drie redenen om zonder onderbrekingen te luisteren naar je AS partner en door te vragen:
1) Mensen met ASS zeggen dingen soms anders dan ze bedoelen en interpreteren de dingen ook anders dan wij bedoelen. Alsof er een onzichtbare lachspiegel in het midden staat die alles wat je zegt en hoort verdraaid. Alleen is het niet om te lachen. Als je niet doorvraagt kun je niet zeker weten of je begrijpt wat je partner eigenlijk bedoeld te zeggen. Ga je dan reageren op wat je hoort, dan drijft het gesprek steeds verder van het onderwerp af en worden er steeds meer bijzaken bijgehaald wat de communicatie niet ten goede komt.
*Het voordeel als je goed luistert: onderwerpen blijken veel minder gecompliceerd te zijn als het beperkt blijft tot wat je partner bedoelde aan te kaarten.
2) Mensen met ASS hebben een bepaalde ruimte in hun hoofd beschikbaar voor informatie. Als er een verhaal klaar staat om verteld te worden, past daar niet iets anders bij. Er moet dus eerst iets uit voor er iets nieuws in past. Je partner zal dus eerst de kans moeten krijgen zijn/haar verhaal te doen. De doorvragen zijn niet alleen nodig voor jezelf om te checken dat je het snapt, maar je partner heeft het nodig om te weten dat je goed luisterd. Doe je dit niet dan kan hij/zij zijn eigen verhaal niet loslaten om ruimte te maken voor jou verhaal. Begin je daarbij toch te praten dan zal hij/zij waarschijnlijk overstromen (woedeaanval of huilbui) of zich gauw terugtrekken in een eigen wereld.
*Het voordeel als je goed luistert: als je partner echt zijn/haar hart gelucht heeft -zonder onderbrekingen- dan blijkt hij/zij in staat om ook naar jou te luisteren.
3) Mensen met ASS hebben een langere verwerkingstijd. De informatie die binnenkomt -alles wat je zegt en doet tijdens het gesprek- moet in hun hoofd tot een logische puzzel gemaakt worden, dat kost tijd. Dus ga je tijdens het verhaal zelf opmerkingen maken, dingen verklaren of je eigen variant van de situatie vertellen dan zal je partner daaruit niet kunnen afleiden dat je zijn/haar verhaal gehoord en begrepen hebt, maar juist van de wijs raken. Waarschijnlijk wil hij/zij zijn eigen verhaal daarna weer herhalen om er zeker van te zijn dat je het echt gehoord hebt.
*Het voordeel als je goed luistert: het gesprek komt veel sneller tot de kern en er blijft energie over om tot een oplossing te komen.
Genoeg redenen om goed te luisteren en door te vragen. Maar waarom is het dan zo moeilijk? Misschien ben je je er helemaal niet bewust van hoe je luistert. Maar het kan ook zijn dat je bepaalde gewoontes moet afleren.
Twee valkuilen bij het luisteren
1) Verdedigend luisteren.
Misschien ben je gewend om jezelf te verdedigen. Dat is niet hetzelfde als tegenspreken, maar dat is wel hoe het voor iemand met ASS klinkt. Je geeft totaal geen gehoor aan het probleem, maar met je verklaring keur je het probleem bijna goed. Zo luisterde ik voorheen:
Voorbeeld:
B: 'Er liggen allemaal vieze dingetjes op de grond.' Ik: 'Ja, dat komt omdat de hond net in de plantenbak heeft gesnuffeld en ik kon het nog niet opruimen omdat ik nog bezig was met de keuken op te ruimen.'
* In dit voorbeeld geef ik niet alleen een verklaring hoe het komt, maar verdedig ik ook alvast waarom ik het niet opgeruimd heb -terwijl dit helemaal niet ter discussie staat- en vaak voegde ik er dan aan toe 'als ik klaar ben met de keuken dan ruim ik het wel op'. Allemaal goed bedoeld, maar vervolgs moest B verplicht door de vieze dingetjes blijven lopen tot ik klaar was met de keuken, omdat er nu ineens een afspraak was dat ik het op zou ruimen.
2) Associatief luisteren.
Je kent ze vast wel. Je komt met een verhaal en je gesprekspartner weet ook iets van dat onderwerp en de volgende ook en uiteindelijk rol je van het ene onderwerp naar het andere en heeft iedereen zijn verhaal gedaan behalve jij. Als je associatief luistert associeer je wat je hoort met iets wat je al weet en begin je daarover te vertellen. Als je NTer bent gaat het waarschijnlijk ongemerkt en vind je het gewoon gezellig, maar ongemerkt belemmer je je partner met ASS om zijn/haar verhaal te doen. Als je partner steeds minder uit zichzelf verteld of gesprekken steeds meer aan zich voorbij laat gaan zou je eens kunnen nadenken of je op bovenstaande wijze luistert.
Bij mij duurde het even voor ik doorhad dat luisteren een belangrijke sleutel was. Natuurlijk heb ik ook mijn valkuilen en moet ik alert blijven. Maar hoe meer je hiermee oefent hoe makkelijker het gaat voor beide partijen. Het lijkt erop dat vooral de NTer hier moeite voor moet doen, maar ik kan je verzekeren dat het uiteindelijk voor de NTer juist veel gemakkelijker zal verlopen. De moeite van het proberen waard. En laat gerust een berichtje achter om te laten weten hoe het is gegaan!
Abonneren op:
Posts (Atom)